• Novel

    Và rồi núi vọng

    “Và rồi núi vọng” là tác phẩm thứ ba của Khaled Hosseini, được xuất bản năm 2017 – màn comeback sau hai tác phẩm thành công “Người đua diều” (2003) và “Ngàn mặt trời rực rỡ” (2007). Một bài ca trầm lắng, nhẹ nhàng hơn so với hai tác phẩm trước.

    Mình đặc biệt ấn tượng với cách Khaled Hosseini mở đầu tác phẩm bằng một câu chuyện cổ, nơi người cha mất đi đứa con trong tay loài div – sinh vật dân gian Afghanistan vì “phải cắt một ngón tay để bảo vệ cả bàn tay”. Tưởng chừng chỉ là một câu chuyện dân gian đơn thuần, nhưng chính nó lại trở thành tiền đề, một điềm báo đầy ám ảnh cho cuộc chia ly sau này giữa Abdullah và Pari.

    “Một kẻ hèn nhát thay vì day dứt lương tâm lại giương mắt nhìn lũ con mình chết. Ngươi nói ngươi không can đảm nhưng ta thấy phẩm chất đó ở ngươi. Những gì ngươi đã làm, gánh nặng mà người chấp nhận mang, đòi hỏi lòng can đảm.”

      Dù sự chia ly này là xương sống kết nối toàn bộ mạch truyện, thế nhưng không vì thế tác phẩm tập trung hết vào Abdullah và Pari. Đó chỉ là một khởi đầu để mở ra bao cuộc đời khác, mỗi số phận mang theo một nỗi đau và một khát vọng riêng. Với mình, “Và rồi núi vọng” không cao trào, không một cốt truyện rõ ràng xuyên suốt cả tác phẩm. Mỗi chương sách là một lát cắt cuộc đời, góc nhìn và suy ngẫm của từng nhân vật.

      Như chính phần giới thiệu cuốn sách có nhắc tác phẩm “đưa chúng ta từ Kabul rời Paris, từ San Francisco tới hòn đảo Tinos xinh đẹp của Hy Lạp”. Mình cảm nhận rằng “Và rồi núi vọng” tựa như một cầu nối giữa Afghanistan và bên ngoài thế giới.

      Đó là nỗi niềm của Idris và Timur – những đứa con tha hương ngày trở về, chứng kiến sự tàn phá chiến tranh và xã hội hỗn loạn chính quê nhà mình. Đó cũng là sự trống trải và mơ hồ về nguồn cội hiện lên trong số phận của Pari. Những con người ở lại, dành cả đời mình tại quê hương, đi qua những ngày bơm rơi đạn lạc như bác Nabi.

      Và bên cạnh họ, những người nước ngoài làm thiện nguyện như bác sĩ Markos, y tá Amra hiện diện để chữa lành Afghanistan, như một lời nhắc rằng bi kịch nơi đây không chỉ là nỗi đau của riêng một dân tộc, mà còn là vết thương chung của nhân loại.

      Những mốc thời gian đan xen nhau cùng với nhịp văn chầm chậm khiến mình đôi lúc cảm thấy khó đọc. Lật giở từng chương sách, mình cảm thấy giống đọc truyện ngắn vì nếu độc lập mỗi chương, câu chuyện vẫn truyền tải đầy đủ thông điệp. Tuy nhiên, mình mong muốn mỗi câu chuyện ở từng nhân vật cần được liên kết chặt chẽ hơn với nhau.

      Điển hình như chương về bác sĩ Markos làm việc tại Afghanistan, mình mong chờ câu chuyện xoáy sâu về công việc và những khó khăn mà Markos phải đối mặt khi làm tình nguyện ở đất nước này, thay vì câu chuyện quá khứ cá nhân của anh ở quê hương Hy Lạp. Mặc dù vẫn cảm nhận thông điệp ý nghĩa từ chương đó nhưng cá nhân mình thấy nó hoàn toàn rời rạc toàn bộ mạch truyện.

      “Và rồi núi vọng” với mình nhẹ nhàng nhưng lại không đủ ấn tượng bằng hai tác phẩm trước đây. Mình nghĩ nếu ai chưa tiếp cận với sách của Khaled Hosseini, mọi người nên đọc trước “Người đua diều” và “Ngàn mặt trời rực rỡ” – những tác phẩm khắc họa đậm nét hơn về cuộc sống, con người và văn hóa ở Afghanistan. “Và rồi núi vọng” cũng phù hợp hơn cho thứ tự đọc sau bởi lẽ đây là sẽ là một làn gió êm dịu hơn sau khi đã đi qua bao nhiêu thăng trầm chiến tranh, bi kịch và chia ly ở hai tác phẩm trước.

    • Novel

      Người đua diều

      Mặc dù đây là tác phẩm đầu tay của Khaled Hosseini nhưng Người đua diều lại là quyển thứ hai mình đọc sau Ngàn mặt trời rực rỡ. Vẫn là bối cảnh một Afghanistan bị bỏ quên bởi chiến tranh song song giấc mơ đổi đời nơi đất Mỹ, câu chuyện là hành trình của Amir tìm về quá khứ, về thời thơ ấu tươi đẹp và những lỗi lầm ám ảnh lương tâm anh suốt một phần tư thế kỷ.

      Amir và Hassan xuất phát với hai cuộc đời trái ngược nhau. Amir là cậu chủ, Hassan là con của đầy tớ. Amir được đi học, Hassan mù chữ. Một điểm chung duy nhất ở cả hai là đều không có mẹ và cùng bú chung một bầu sữa. Và đó có thể chính là lý do nảy nở tình bạn thật đẹp cũng thật diệu kỳ vì người Afghan tin rằng “Có một tình anh em giữa những con người được bú cùng một bầu vú mẹ, tình máu mủ mà ngay cả thời gian cũng không thể phá vỡ”. Cả hai lớn lên cùng nhau, cùng đi qua những tháng ngày Afghanistan xinh đẹp và yên bình. Và đó là cách Khaled Hosseini vẫn cho chúng mình thấy một lăng kính khác của đất nước ông.

      Khaled khéo léo đưa những cuộc đấu diều, một nét văn hóa ở Afghanistan vào câu chuyện. Hình ảnh chiếc diều tượng trưng cho nỗi khát khao được tình yêu thương và sự công nhận từ cha của Amir, là khởi điểm cho mọi lỗi lầm mà sau này anh phải dành cả đời để chuộc tội. Với Hassan, cánh diều mang một ý nghĩa khác: đó là tình bạn trong sáng, lòng ái mộ và sự trung thành cao quý mà Hassan dành cho Amir, bất chấp mọi khoảng cách và bất công. Và hình ảnh chiếc diều ở cuối truyện, nó mang theo sự thanh thản khi cuối cùng Amir cũng đã thoát khỏi lớp bọc hèn nhát và tội lỗi của mình, mang theo cả hy vọng một tương lai tốt đẹp cho những con người Afghan xa xứ.

      Một điểm không thể phủ nhận là mỗi nhân vật của Khaled đều có tính cách đặc trưng và diễn biến tâm lý rõ nét. Người đua diều được kể ở ngôi thứ nhất của Amir, càng khắc họa sâu sắc hơn về mặc cảm tội lỗi bao năm và hành trình đi sửa chữa sai lầm của Amir. Hơn nửa phần đầu quyển sách, chúng mình có thể thấy Amir thật đáng trách. Sự ích kỉ, đố kị và hèn nhát của cậu đã một phần đẩy Hassan vào cuộc đời tàn nhẫn và bất hạnh “Nhưng tôi đã đuổi ông Ali và Hassan ra khỏi nhà. Có thể Baba sẽ mang họ theo tới Mỹ… một cuộc sống tại đất nước nơi người dân ở đó thậm chí chẳng buồn bận tâm một người Hazara là thế nào.”

      Sau này, khi trưởng thành, đã có một gia đình và cuộc sống hạnh phúc ở Mỹ, hình ảnh Hassan bị chính mình phản bội vẫn dằn vặt trong tâm trí Amir. Hành trình quay trở về Aghanistan – nơi giờ đây chỉ có chiến tranh vùi lấp – Amir đi tìm đứa con trai của Hassan, đi tìm lại lương tâm của chính mình. Hành trình của Amir đem đến một định nghĩa khác về can đảm: can đảm đối mặt với bóng tối của mình và chấp nhận sửa chữa sai lầm, bất chấp rủi ro và đánh đổi. Anh đã chọn “con đường để tốt lành trở lại”. Và có lẽ, chính sự dằn vặt ấy khiến ta cảm thông hơn với Amir “một con người không có lương tâm, không có lòng tốt sẽ không biết đau khổ”.

      Truyện của Khaled Hosseini luôn tồn tại hai mảng sáng tối song song. Nửa phần đầu câu chuyện luôn khắc họa Afghanistan như “người đẹp ngủ quên” yên bình, thơ mộng và giàu truyền thống. Nửa tác phẩm sau tập trung vào tội ác chiến tranh, nơi xung đột tôn giáo chính trị, phân biệt chủng tộc vẫn là sợi dây nghiệt ngã định đoạt số phận của đất nước này, đẩy người Afghan thành những đứa con tha hương như Amir và Baba hoặc Hassan phải trả bằng chính mạng sống của mình vì mang trong người dòng máu tộc Hazara.

    • Novel

      Ngàn mặt trời rực rỡ

      Mình vẫn nhớ buổi trưa hè lần đầu tiên đọc quyển này. Ở quê ngoại, nhìn ra ngoài cửa sổ là thánh đường Hồi giáo của cộng đồng người Chăm, mình đọc quyển sách cũng nói về số phận đất nước và con người Hồi giáo. Và mình cuốn theo câu chuyện, theo những cuộc chiến ở Afghanistan, buồn cùng nỗi đau nhân vật và được an ủi vì tia sáng hy vọng kết truyện. Trở lại quyển sách lần hai, cảm xúc của mình vẫn vẹn nguyên và nghĩ rằng Khaled Hosseini đã phải yêu đất nước của ông đến dường nào.

      Một câu chuyện về hai cuộc đời đối lập ở xuất phát điểm nhưng lại rơi vào chung một bi kịch. Mariam là một đứa trẻ vô thừa nhận, một “harami”, một đứa trẻ bị bỏ rơi và vô học. Cuộc đời bà không hề có ngọn lửa hy vọng. Ngược lại, Laila có tất cả những điều Mariam mơ ước: một gia đình trọn vẹn từ tình yêu thương của cha mẹ, được đi học và có một tình yêu thuần khiết với Tariq.

      Và Mariam và Laila gặp nhau, trong một bối cảnh nghiệt ngã khi sống cùng một mái nhà với người chồng vũ phu, một xã hội nơi bất bình đẳng giới là một chiếc thang không có đỉnh điểm. Hai người phụ nữ cách nhau một thế hệ, vượt qua những hiểu lầm ban đầu, sợi dây cảm thông và thấu hiểu đã giúp họ gần nhau hơn. Những đứa con của Laila là ngọn lửa hạnh phúc le lói của Mariam, và cũng chính Mariam là điểm tựa vững chắc cho Laila sống qua những ngày tháng ác mộng với Rasheed.

      Giống như chiếc kim la bàn luôn chỉ hướng Bắc, ngón tay buộc tội của người đàn ông luôn trỏ vào người phụ nữ. Luôn luôn là như vậy. 

      Và quyết định cuối cùng của Mariam chính là sự giải thoát cho bà, cho Laila và những đứa con của cô. Mình đã tự hỏi liệu Khaled có thể viết một kết thúc có hậu hơn cho Mariam được không? Nhưng mình nghĩ rằng đó là lần duy nhất Mariam tự quyết định cuộc đời của mình. Một kết truyện day dứt nhưng cũng là một hình ảnh Mariam thật đẹp, thật buồn. Và thật sự khi đọc đến đây, cảm xúc của mình tựa như lời đề của quyển sách “Bạn sẽ muốn bị hóa đá để không rơi lệ khi đọc quyển sách này”.

      Afghanistan hiện lên qua những bi kịch và nỗi đau của Mariam, Laila, Tariq. Thế nhưng, mình cũng muốn nói đến lăng kính khác, một lăng kính hiện lên Afghanistan đã từng là một đất nước xinh đẹp, vùng đất của nhà thơ và những nền văn hóa giao thoa, nơi phụ nữ được tiếp cận giáo dục và có cơ hội đi làm.

      Mình thích đoạn Babi dắt Laila và Tariq đi thăm tượng Phật Bamyan. Ông cho các con ngắm nhìn đất nước của họ đã từng xinh đẹp, tiến bộ đến nhường nào, một Afghanistan đã bị số phận bỏ quên. Một đoạn tuy nhỏ nhưng là chút bình yên và hy vọng sót lại giữa bom rơi đạn lạc. Babi mơ về giấc mơ lập nghiệp ở Mỹ, nơi ông có thể mở một quán ăn nhỏ Afghanistan, và Laila được hưởng một nền giáo dục tốt. Ông hy vọng vào nền giáo dục cho phụ nữ vì ông tin rằng “khi chiến tranh kết thúc, Afghanistan sẽ cần đến con”.

      Bởi lẽ xã hội sẽ không thể phát triển nếu người phụ nữ không được đi học. Không thể phát triển, Laila ạ.

      Năm 2021, khi Mỹ rút quân khỏi Afghanistan và Taliban quay trở lại nắm quyền, liệu rằng số phận của đất nước và con người, đặc biệt là phụ nữ sẽ như thế nào? Và cách đây vài tuần, mình có xem một thước phim tài liệu ngắn về cuộc sống hiện tại của những người phụ nữ ở đây, họ vẫn không ngừng đấu tranh cho bản thân, nhân quyền và cho một Afghanistan xinh đẹp. Những lớp học bí mật, lặng lẽ hiện lên, nơi những cô gái phía sau bộ đồ burqa đắm mình trong văn chương, hóa học và ngoại ngữ. Phải chăng những người phụ nữ này chính là hình ảnh của Laila và Mariam mà mình đã từng thấy trong Ngàn mặt trời rực rỡ!