Ngàn mặt trời rực rỡ

Mình vẫn nhớ buổi trưa hè lần đầu tiên đọc quyển này. Ở quê ngoại, nhìn ra ngoài cửa sổ là thánh đường Hồi giáo của cộng đồng người Chăm, mình đọc quyển sách cũng nói về số phận đất nước và con người Hồi giáo. Và mình cuốn theo câu chuyện, theo những cuộc chiến ở Afghanistan, buồn cùng nỗi đau nhân vật và được an ủi vì tia sáng hy vọng kết truyện. Trở lại quyển sách lần hai, cảm xúc của mình vẫn vẹn nguyên và nghĩ rằng Khaled Hosseini đã phải yêu đất nước của ông đến dường nào.

Một câu chuyện về hai cuộc đời đối lập ở xuất phát điểm nhưng lại rơi vào chung một bi kịch. Mariam là một đứa trẻ vô thừa nhận, một “harami”, một đứa trẻ bị bỏ rơi và vô học. Cuộc đời bà không hề có ngọn lửa hy vọng. Ngược lại, Laila có tất cả những điều Mariam mơ ước: một gia đình trọn vẹn từ tình yêu thương của cha mẹ, được đi học và có một tình yêu thuần khiết với Tariq.

Và Mariam và Laila gặp nhau, trong một bối cảnh nghiệt ngã khi sống cùng một mái nhà với người chồng vũ phu, một xã hội nơi bất bình đẳng giới là một chiếc thang không có đỉnh điểm. Hai người phụ nữ cách nhau một thế hệ, vượt qua những hiểu lầm ban đầu, sợi dây cảm thông và thấu hiểu đã giúp họ gần nhau hơn. Những đứa con của Laila là ngọn lửa hạnh phúc le lói của Mariam, và cũng chính Mariam là điểm tựa vững chắc cho Laila sống qua những ngày tháng ác mộng với Rasheed.

Giống như chiếc kim la bàn luôn chỉ hướng Bắc, ngón tay buộc tội của người đàn ông luôn trỏ vào người phụ nữ. Luôn luôn là như vậy. 

Và quyết định cuối cùng của Mariam chính là sự giải thoát cho bà, cho Laila và những đứa con của cô. Mình đã tự hỏi liệu Khaled có thể viết một kết thúc có hậu hơn cho Mariam được không? Nhưng mình nghĩ rằng đó là lần duy nhất Mariam tự quyết định cuộc đời của mình. Một kết truyện day dứt nhưng cũng là một hình ảnh Mariam thật đẹp, thật buồn. Và thật sự khi đọc đến đây, cảm xúc của mình tựa như lời đề của quyển sách “Bạn sẽ muốn bị hóa đá để không rơi lệ khi đọc quyển sách này”.

Afghanistan hiện lên qua những bi kịch và nỗi đau của Mariam, Laila, Tariq. Thế nhưng, mình cũng muốn nói đến lăng kính khác, một lăng kính hiện lên Afghanistan đã từng là một đất nước xinh đẹp, vùng đất của nhà thơ và những nền văn hóa giao thoa, nơi phụ nữ được tiếp cận giáo dục và có cơ hội đi làm.

Mình thích đoạn Babi dắt Laila và Tariq đi thăm tượng Phật Bamyan. Ông cho các con ngắm nhìn đất nước của họ đã từng xinh đẹp, tiến bộ đến nhường nào, một Afghanistan đã bị số phận bỏ quên. Một đoạn tuy nhỏ nhưng là chút bình yên và hy vọng sót lại giữa bom rơi đạn lạc. Babi mơ về giấc mơ lập nghiệp ở Mỹ, nơi ông có thể mở một quán ăn nhỏ Afghanistan, và Laila được hưởng một nền giáo dục tốt. Ông hy vọng vào nền giáo dục cho phụ nữ vì ông tin rằng “khi chiến tranh kết thúc, Afghanistan sẽ cần đến con”.

Bởi lẽ xã hội sẽ không thể phát triển nếu người phụ nữ không được đi học. Không thể phát triển, Laila ạ.

Năm 2021, khi Mỹ rút quân khỏi Afghanistan và Taliban quay trở lại nắm quyền, liệu rằng số phận của đất nước và con người, đặc biệt là phụ nữ sẽ như thế nào? Và cách đây vài tuần, mình có xem một thước phim tài liệu ngắn về cuộc sống hiện tại của những người phụ nữ ở đây, họ vẫn không ngừng đấu tranh cho bản thân, nhân quyền và cho một Afghanistan xinh đẹp. Những lớp học bí mật, lặng lẽ hiện lên, nơi những cô gái phía sau bộ đồ burqa đắm mình trong văn chương, hóa học và ngoại ngữ. Phải chăng những người phụ nữ này chính là hình ảnh của Laila và Mariam mà mình đã từng thấy trong Ngàn mặt trời rực rỡ!